1. Yêu cầu chung:

• Biết cách làm bài nghị luận văn học: phân tích, đánh giá chủ đề và nghệ thuật.

• Bố cục rõ ràng (mở bài, thân bài, kết bài).

• Sử dụng lí lẽ, dẫn chứng cụ thể từ tác phẩm.

• Kết hợp phân tích nội dung và nghệ thuật, thể hiện ý kiến riêng.

2. Yêu cầu cụ thể:

Mở bài (0,5 điểm):

• Giới thiệu nhà văn Vũ Trọng Phụng – bậc thầy của thể loại trào phúng trong văn học

Việt Nam hiện đại.

• Giới thiệu tiểu thuyết Số đỏ và đoạn trích “Xuân Tóc Đỏ cứu quốc”.

• Nêu vấn đề nghị luận: phân tích, đánh giá chủ đề và nghệ thuật trào phúng.

• Có thể nêu ấn tượng chung: màn kịch lố lăng của Xuân Tóc Đỏ khi tự biến mình thành “anh hùng cứu quốc”.

Thân bài (4,0 điểm):

a) Khái quát chủ đề của đoạn trích (0,75 điểm):

• Tố cáo, châm biếm sự giả dối, cơ hội, lố lăng của những kẻ “anh hùng rởm” trong xã hội thượng lưu thành thị Việt Nam trước Cách mạng.

• Phê phán thói xu nịnh, hèn nhát, sẵn sàng biến những thất bại thành “chiến công” bằng lời lẽ khoa trương.

• Đồng thời, tác phẩm thể hiện nỗi buồn, sự bất lực trước một xã hội mà đạo đức bị đảo lộn, kẻ bất tài, xảo quyệt lại được tôn vinh.

b) Phân tích, đánh giá nghệ thuật trào phúng (2,5 điểm):

• Tạo tình huống trào phúng độc đáo: Một tên lưu manh, dốt nát, từng làm những nghề bịp bợm (bán thuốc lậu, cầm đầu gánh xiếc...) bỗng nhiên xuất hiện với tư cách “anh hùng cứu quốc”, diễn thuyết trước công chúng. Tình huống này vừa phi lý, vừa hài hước.

• Xây dựng nhân vật trào phúng Xuân Tóc Đỏ:

o Xuân là kẻ cơ hội, không có tài năng thực sự, nhưng lại biết nắm bắt thời cơ để trục lợi.

o Hắn ăn nói khoa trương, lên giọng “bậc vĩ nhân”, dùng những khẩu hiệu suông

(“hoà bình vạn tuế”, “Hội Quốc liên vạn tuế”, “lòng hi sinh cao thượng”, “phụng sự công cuộc ngoại giao”) để che đậy thất bại.

o Hành động: vỗ ngực, đấm tay, giơ tay – vừa lố bịch vừa giống diễn viên kịch câm.

• Ngôn ngữ và giọng điệu trào phúng:

o Sử dụng đại từ “ta” – “mi” thể hiện sự trịch thượng, khinh rẻ quần chúng, trái ngược với tấm thân hèn mọn của hắn.

o Lời lẽ sáo rỗng, không có nội dung thực chất, đầy những thuật ngữ chính trị rỗng tuếch (“mối thiện cảm của một nước lẫn bang”, “nền hoà bình cho thế giới”, “nạn can qua”, “lừa bọn buôn súng”).

o Giọng điệu mỉa mai, châm biếm xuyên suốt: nhà văn không chỉ trực tiếp lên

án, mà để nhân vật tự bộc lộ bản chất qua lời nói và hành động.

• Đánh giá: Nghệ thuật trào phúng trong đoạn trích đạt đến đỉnh cao. Vũ Trọng Phụng

đã dùng tiếng cười để vạch trần bộ mặt thật của một xã hội “lố lăng, đồi bại”. Ông xứng đáng là “ông vua phóng sự – tiểu thuyết” của văn học Việt Nam.

c) Đánh giá chung về giá trị tác phẩm (0,75 điểm):

• Đoạn trích “Xuân Tóc Đỏ cứu quốc” là một trong những trang viết trào phúng xuất sắc

nhất của Vũ Trọng Phụng.

• Tác phẩm có giá trị tố cáo sâu sắc, phản ánh chân thực sự suy đồi đạo đức của xã hội thượng lưu thành thị Việt Nam trước Cách mạng.

• Để lại bài học về cách viết văn châm biếm, lấy cười để nói chuyện đau lòng, có sức công phá mạnh mẽ.

Kết bài (0,5 điểm):

• Khẳng định giá trị của đoạn trích trong sự nghiệp Vũ Trọng Phụng và nền văn học Việt Nam.

• Nêu ấn tượng cá nhân: một màn hài kịch đen tối, vừa buồn cười vừa đáng sợ, thức tỉnh người đọc về những giá trị đạo đức chân chính.

• Có thể liên hệ với các tác phẩm trào phúng khác của Vũ Trọng Phụng hoặc của các tác giả khác.

3. Thang điểm chấm:

• Điểm 4,5 – 5,0: Đáp ứng đầy đủ yêu cầu, phân tích sâu sắc, văn viết giàu cảm xúc, sáng tạo.

• Điểm 3,5 – 4,0: Đáp ứng cơ bản, còn một vài sai sót nhỏ.

• Điểm 2,5 – 3,0: Hiểu đúng vấn đề nhưng phân tích chưa thật chi tiết, còn mắc lỗi diễn đạt.

• Điểm dưới 2,5: Chưa nắm vững phương pháp, nội dung sơ sài, mắc nhiều lỗi.

ĐỀ KIỂM TRA: XUÂN TÓC ĐỎ CỨU QUỐC

ĐỀ KIỂM TRA: XUÂN TÓC ĐỎ CỨU QUỐC